Rossiya gaz eksportini rublga o'tkazmoqda
2022 yil 28 mart | Moskva

Vladimir Putin gaz eksportini AQSh dollari va yevrodan Rossiya milliy valyutasiga o'tkazish qarori bilan moliya olamini larzaga soldi.
Iste'molchilarning munosabati hali ham noaniq: Yevropa Rossiya etkazib berishni rad eta olmaydi. Qatar va Ozarbayjon Yevropa bozorida Gazprom o'rnini bosa olmaydi, Osiyodan eksport esa spot narxlarning astronomik darajada oshishiga olib keladi. Shovqinli xabarlarga ko'ra, Rossiya rubli sezilarli darajada mustahkamlandi, Yevropada gaz narxi tezda ko'tarildi.

Asosan, g'oya juda va juda qadimgi, eski. 1998-yilning oxirida, unutilmas defoltdan so'ng, bunday ssenariy Rossiya hukumati va Rossiya bankida muhokama qilingan. O'sha paytda men Rossiya Fanlar akademiyasining Iqtisodiyot instituti qoshidagi Moliya va bank tadqiqotlari markazida ishlardim, sunda hukumatdan ushbu ssenariyni ishlab chiqish uchun buyruq bo'lgan.

2005-yilda Rossiya hukumati "Gazprom" ning o'z kapitali ustidan to'g'ridan-to'g'ri nazoratni tikladi va o'sha yili "Gazprom" ning gaz quvurlari eksporti bo'yicha monopoliyasi qonun bilan tasdiqlandi. Shundan so'ng xorijliklar uchun aksiyalarni sotib olish bo'yicha cheklovlar olib tashlandi va gaz xoldingi aksiyalari narxi bir yilda taxminan 2,5 dollardan 13 dollargacha ko'tarildi, "Gazprom"ning kapitallashuvi 300 milliard dollardan oshdi. Ya'ni, Rossiya bunday ssenariyga anchadan beri tayyorgarlik ko'rgan edi. 2008-yilda Lehman Brothers inqirozi paytida bu masala faol muhokama qilingan, ammo Rossiya prezidentining so'zi har doim oxirgi so'z bo'lgan. Nihoyat, 2022-yilning mart oyida uzoq kutilgan qaror qabul qilindi.

Medalning har doimgidek ikki tomoni bor. Albatta, to'lov valyutasini bir tomonlama o'zgartirish shartnomani buzish hisoblanadi. Ammo G'arb birinchi bo'lib Rossiyaning 300 milliard dollarlik xalqaro zahiralarini muzlatib qo'ydi, ikkinchidan, Rossiya mudofaa sanoati davom etayotgan shartnomalar bo'yicha dollarda to'lovlarni olishda muammolarga duch kelinmoqda. Rossiyaning o'rtacha yillik mudofaa eksporti taxminan 15 milliard dollarni tashkil etadi, bu AQShdan keyin ikkinchi o'rinda turadi. Agar gaz rublga sotilsa, Gazprom bu xatarlardan qochadi. Aytgancha, Rossiya byudjeti uchta ustunga asoslangan - Gazprom, Rosneft, Sber.

Bu O'zbekiston uchun nimani anglatadi? Avvalo, O'zbekiston mahsulotlarini Rossiyaga eksport qiluvchilar va mehnat muhojirlari uchun? "Rosneft", "Gazpromneft" va hatto Rossiyaning xususiy neft kompaniyalari eksportini rublga o'tkazishlari ehtimoli katta. Roskosmos va boshqa korxonalar, birinchi navbatda, metallurglar ularga qo'shilishi mumkin. Rossiya ichki valyuta bozorida 2022-yilning ikkinchi choragida Rossiya rublining mustahkamlanishi tendensiyasi bilan yuqori volatillikni kutish mumkin.

Iyulgacha dollar/rubl juftligi inqirozdan oldingi 70-80 rubl/$ ga qaytishini istisno qilmayman. Bu, albatta, O'zbekiston uchun ijobiy bo'ladi, chunki bu mehnat muhojirlarining dollar va yevroda ko'rsatilgan daromadlarini oshiradi, shuningdek, o'zbek eksport mahsulotlariga talabni oshiradi. Xulosa qilib aytganda, Markaziy Osiyo davlatlarining barcha valyutalarining dollar va yevroga nisbatan mustahkamlanishini ham kutish mumkin.

Aleksandr Razuvaev, investitsion tahlilchi, Moskva